Oppassen voor informatie waar commerciële belangen achter steken

INTERNET DE NIEUWE BRON VAN INFORMATIE

Scholieren die een werkstuk moeten maken, vragen nauwelijks meer folders aan. De informatie halen zij tegenwoordig van Internet. Iemand die iets wil weten, kijkt minder en minder in de Gouden Gids of in een encyclopedie, maar zoekt op Internet. Kortom, Internet is de nieuwe bron van informatie.   

In een boek of in een folder, staat gewoonlijk een schrijver of uitgever vermeld. De lezer kan zich dan een idee vormen omtrent de betrouwbaarheid en onpartijdigheid van de geboden informatie. Iedereen kan weten dat redacionele artikele minder partijdig zijn dan advertenties. En een redactioneel artikel over alcohol in een medisch tijdschrift, zal onpartijdiger zijn dan een redactioneel artikel over alcohol in het vakblad voor de wijnhandel.

Wie informatie zoekt op het internet, heeft het moeilijker met het beoordelen van de betrouwbaarheid. Wie zoekt op de websites van Bols of Heineken, weet bij voorbaat dat hij alleen die informatie zal aantreffen die de betreffende firma's kwijt willen. Dus alleen positieve informatie over hun producten. Dergelijke websites zijn volledig vergelijkbaar met advertenties. Maar wat te denken van de website die schuilgaat achter het elektronische adres www.feestje. Dat oogt onschuldig. Maar het is een website van de firma Heineken!

Wie via een zogenaamde zoekmachine informatie over een bepaald onderwerp zoekt, krijgt al gauw tientallen, zo niet honderden verwijzingen. Verwijzingen naar tijdschriftartikelen en cursusprogramma's waarin het betreffende woord voorkomt. Soms ook verwijzingen naar leveranciers, of naar boeken over het betreffende onderwerp.

Alcoholreclame op Internet

Producenten van alcoholhoudende dranken hebben al vroeg ingezien dat zij via het internet een nieuwe groep potentiële consumenten konden benaderen. Vrijwel alle producenten hebben dan ook een website op het internet, sommige zelfs meer dan één.

In de code voor de alcoholreclame, wordt Internet sinds het jaar 2000 expliciet genoemd. Ook op het internet zijn reclames verboden die speciaal gericht zijn op minderjarigen. Daarnaast is specifiek voor het internet de bepaling opgenomen dat internetsites niet meer dan 25% minderjarige bezoekers mogen hebben. Dit naar analogie van het verbod op alcoholreclame via de zogenaamde jongerenzenders.

Vorig jaar heeft het Instituut Verslavings Onderzoek (IVO) op verzoek van Stap een onderzoek gedaan naar de alcoholreclame op het internet. Onderzocht werden 17 sites van Nederlandse producenten, en 17 sites van buitenlandse. Veel onderzochte sites bleken kenmerken te hebben die (mede) aantrekkelijk zijn voor jongeren, zoals informatie over uitgaan en muziek, spelletjes, recepten voor mixdranken, bewegende beelden of speciale aanbiedingen.

Reclamebureau Adera heeft de geselecteerde sites beoordeeld en geconcludeerd dat 29% van de Nederlandse sites mede voor minderjarigen aantrekkelijk is, en 12% met name voor minderjarigen. Voor de buitenlandse sites waren de percentages respectievelijk 18% en 6%.

Alcoholvoorlichting en verslavingszorg op Internet

Het spreekt vanzelf dat ook vanuit verslavingszorg en vanuit de alcoholvoorlichting van VWS/NIGZ, al vroeg gekeken is naar de mogelijkheden van het internet. Voor de verslavingszorg moeten vooral de sites van de Jellinek-kliniek en van het Trimbos Instituut genoemd worden. 

Het interessante van deze sites is namelijk dat het zogenaamde interactieve sites betreft. Zij geven via de computer persoonlijk advies, na invullen van een elektronisch vragenformulier. De ontvanger van het advies kan het lezen op zijn computerscherm, of laten afdrukken door zijn printer. Andere bezoekers van de site, zelfs degenen die er gelijktijdig met de vraagsteller zoeken, krijgen het persoonlijk advies niet te zien. Het is dus een soort "schriftelijke" versie van de telefonische alcohol informatielijn.

Het NIGZ houdt er maar liefst drie websites op na over alcohol. Eén algemene onder de naam alcoholvoorlichting, één voor jongeren (ben jij sterker dan drank) en één voor volwassenen (wat doet drank met u). Het NIGZ heeft ook laten bijhouden hoeveel personen op de sites informatie zochten. In de eerste negen maanden van 2001, werd de site alcoholvoorlichting door maar liefst ruim 111.000 personen bekeken. Dat betekent ruim 360 per dag ! De speciaal op jongeren gerichte site, trok bijna 80.000 kijkers, ofwel ruim 260 per dag.

Hierbij dienen wij wel te bedenken dat er veel dubbeltellingen bij zitten, omdat men vaak diverse keren komt kijken, om details te zoeken die men de eerste keer gemist heeft.

Zoeken via zoekmachines

Bij het zoeken via zoekmachines krijgt men zoals gezegd een lijst van verwijzingen naar plaatsen waar het gezochte begrip ter sprake is geweest. Dat kan een verwijzing naar een website zijn, maar net zo goed een verwijzing naaar een tijdschriftartikel, een cursusprogramma, een advertentie van een leverancier of een boek.

Het voordeel van het zoeken via een zoekmachine, ligt in het feit dat je niet zelf behoeft te verzinnen op welke websites je de gezochte informatie zou moeten zoeken. Bij een zoekterm als "bier" vind je de elektronische adressen van de sites van alle bierproducenten die een website hebben, plus natuurlijk een lijst van honderden andere verwijzingen. Als je zelf zou willen bedenken welke bierproducenten er in Nederland, laat staan in West-Europa allemaal zijn, loopt je grote kans er één of meer over te slaan.

Wie via een zoekmachine op zoek gaat naar het begrip "geheelonthouding" vindt nauwelijks objectieve informatie. Hij vindt vooral verwijzingen naar tijdschriftartikelen waar het begrip terloops genoemd maar niet inhoudelijk besproken wordt, en naar cursusboekjes van alcoholmatigingsprogramma's waarin om het hardst beweerd wordt dat het doel van de cursus niet is het bereiken van geheelonthouding, respectievelijk waarin geschreven staat dat geheelonthouding helemaal niet hoeft.

Het hoofdbestuur van de ANGOB heeft hieruit de conclusie getrokken dat er op het internet een site moet komen over geheelonthouding, en heeft besloten een dergelijke site te gaan opbouwen.

            Dingeman Korf